Historie van het #Oerdorp Orvelte

Orvelte vanaf de late middeleeuwen

Vermoedelijk ontstond Orvelte op de huidige plaats tussen de 11e en 13e eeuw. De naam komt uit een samentrekking van ‘over het veld’ of zoals de Drent het zal zeggen ‘Oer ‘t veld’. De vroegste vermelding van het dorp is gevonden in een akte uit 1362 waarin een landbouwer uit Orvelte wordt genoemd. In 1612 heeft Orvelte 13 landbouwers die hun land moesten veroveren tussen het overal aanwezige bos. De landerijen werden bij voorkeur gekozen in de buurt van hoger gelegen gronden, geschikt voor akkerbouw. De lager gelegen gronden werden benut als hooi- en weiland.

Drents boerenleven van maand tot maand

Elke maand was anders op het Drentse platteland vroeger. Met het wisselen van de seizoenen veranderde het werk op het land en op de boerderij. De mensen leefden dicht op de natuur. Dus bepaalde de natuur het ritme van het dagelijks leven.De maanden wisselden elkaar af met steeds nieuwe activiteiten. Er was een tijd om te zaaien, een tijd om te maaien, een tijd om het koren naar de boerderij te brengen en een tijd om te dorsen.

Januari op de kalender

Die lange onvergetelijke winteravonden

In de eerste weken van het nieuwe jaar gaan alle buren in het dorp bij elkaar op neijaorsvisite. Zij praten over de gebeurtenissen in het afgelopen jaar, het werk dat weer wacht en de laatste nieuwtjes. De boeren drinken met smaak een klaore borrel. Hun vrouwen lepelen een glaasje eigengemaakte advocaat of abrikozen op brandewijn.

In één van de Orvelter boerderijen hebben zich vanaf een uur of zes de jonge vrouwen van het dorp verzameld. Ze hebben hun spinnewiel meegenomen, ze gaan spinnen. ondertussen kletsen ze wat af en zingen ze liedjes. Als het om half negen nog stil is om het voorhuis, neemt de onrust toe. Waar blijven ze? Dan klinkt er gestommel op de pompstraat, even later een bons op de deur en snel vult de woonkeuken zich met manvolk. Iemand heeft een trekharmonica, het is tijd om te gaan dansen. De jongens gooien hun pet naar de meiden op wie zij een oogje hebben. Houdt het meisje de pet bij zich, dan voelt zij ook wat voor de eigenaar.

Februari op de kalender

Dorsen op de deel

Om acht uur klinkt het klaaglijke geluid van de boerhoorn door Orvelte. De boeren van het dorp verzamelen zich met de schoppen op de schouders. Ze gaan de wegen sneeuwvrij maken. De hele ochtend werken ze door en tegen de middag is het tijd voor een welverdiend slokje. Niet te veel, vanmiddag moet er thuis gewerkt worden. Iedereen in het dorp is aan het dorsen en daar moet je je kop bij houden.

De boeren dorsen de rogge die in augustus geoogst is en al weer flink wat maanden op de graanzolder ligt. Ze dorsen met drie man tegelijk. Ritmisch klinken de slagen van de dorsstokken. Het driemanschap is goed op elkaar ingewerkt. De stokken zijn door de klompenmaker gemaakt van stammetjes van jonge hulstbomen.

Op de deel liggen lange rijen garven klaar. Garf na garf wordt uitgeklopt en gekeerd. De roggekorrels worden op het dorskleed bij elkaar geveegd en ontdaan van kaf en stof.

Heide

In de loop der tijd vormden de akkers al gauw een aaneengesloten complex, de es genoemd. Deze es werd beschermd door aangelegde houtwallen en stroken bos. Vanaf de late middeleeuwen tot aan de twintigste eeuw werd een steeds groter deel van het grondgebied van de dorpsbewoners in beslag genomen door de heide.

Schaapskudde

Om de essen vruchtbaar te houden hadden de boeren namelijk veel mest nodig. Deze mest verkreeg men vooral door de steeds groter wordende schaapskudde. De schapen namen genoegen met hetgeen de heide hen bood. Bij Orvelte lag voldoende heide om de gehele kudde, die soms uitwel 2000 schapen bestond, te voeden.

Verzamelen bij de herder op de Brink

De schapen werden ‘s morgens verzameld op de Brink om gezamenlijk met de herder naar de hei te vertrekken. Elke namiddag leidde hij de dieren terug naar het dorp. Vanaf de Brink wist elk dier zonder hulp de eigen stal te vinden. Het was namelijk zo dat de kudde niet in eigendom was van de herder. Deze stond in dienst van de boeren, die ook de schapen leverden aan de kudde. De boeren zorgden ervoor dat alle schapen weer op stal stonden. Het ging hun immers om de mest en die werd in de stal opgevangen. Het is dus geen wonder dat elke boerderij één of meerder schaapskooien had.

Orvelte in de jaren '70

Orvelte in de 20e eeuw

De grote verandering in Orvelte begon, toen vanaf het eind van de vorige eeuw de kunstmest in gebruik kwam. Schapenmest werd hierdoor overbodig en daarmee ook het schaap. Door het verdwijnen van de kudde bleven de heidevelden onbenut. Een groot deel van deze heidevelden werd omgezet in landbouwgrond of ze werden bebost door Staatsbosbeheer. Door deze verandering gebruikten de boeren vanaf 1945 steeds meer modernere en grotere landbouw werktuigen. Daardoor werden de akkers ongeschikt en vond er ruilverkaveling plaats. In Orvelte vind je dus moderne ingerichte boerderijen naast oude boerderijen.

Nieuwbouw

De nieuwbouw die Orvelte kreeg toegewezen vond gelukkig plaats aan de toenmalige uitvalswegen, de Brugstraat en de Schoolstraat. Om het verkeer te mijden uit het dorp werden er 2 rondwegen aangelegd. En dit alles voor een dorp waar 78 mensen wonen.

Beschermd dorpsgezicht

In 1967 werd Orvelte als beschermd dorpsaanzicht aangewezen. Dit om het oorspronkelijke karakter te behouden. Het dorp en de boerderijen werden hersteld en zo ingericht als die in 1832 zou moeten zijn geweest.